Historyczny Stargard: Stare Miasto jakiego już nie ma...
SŁOWNICZEK
Arkada
element architektoniczny, który składa się z dwóch kolumn lub filarów, na których opiera się łuk
Attyka
górny element elewacji budynku w postaci ściany, balustrady lub rzędu sterczyn
Blenda
płytka wnęka w murze najczęściej o kształcie arkady lub okna stosowana jako element ozdoby elewacji, czy rzadziej w celu odciążenia przez zmniejszenie grubości ściany bez ryzyka utraty wytrzymałości
Dach mansardowy
dach łamany, w którym każda z połaci dachu ma inny kat nachylenia, dolna jest bardziej stroma, górna ma łagodniejszy kąt nachylania. Dach taki może być dwu- lub czterospadowy. Dzięki takiej konstrukcji można uzyskać na strychu więcej powierzchni użytkowej
Dziki mąż
istota najczęściej płci odziana w przepaskę na biodrach, często z wieńcem na głowie, czasem obficie owłosiona uzbrojona na ogół w maczugę. Symbolizuje nieujarzmione siły natury oraz siłę fizyczną
Feston
dekoracyjnie upięta tkanina lub element dekoracyjny przedstawiający wieniec z kwiatów, czy szerzej roślin lub owoców swobodnie zwieszający się z dwóch punktów zaczepienia
Fortuna
w mitologii rzymskiej bogini kierująca ludzkim losem, przynosić mogła zarówno szczęście jak i nieszczęście. Fortunę przedstawiano zarówno w pozycji siedzącej jak i stojącej z rogiem obfitości, często z zawiązanymi oczami (stąd powiedzenie, że fortuna jest ślepa)
Lizena
płaski, pionowy występ w murze zewnętrznym, pierwotnie jako element wzmacniający ścianę w miejscach, gdzie wewnątrz opierano łuki lub sklepienia
Loggia
wnęka w zewnętrznej płaszczyźnie budynku, otwarta na zewnątrz, oddzielona od pomieszczeń wewnętrznych drzwiami i oknami. Od balkonu różni się tym, że nie wystaje przed budynek ale jest częścią jego konstrukcji
Łuk kotarowy
inaczej łuk zasłonowy, o kształcie złożonym z odcinków dwóch lub więcej kół, który swoją formą przypomina upięte w kilku punktach kotary
Maswerk
dekoracyjny, geometryczny wzór, wykuty w kamieniu lub wykonany z ceramicznych kształtek, używany do wypełnienia górnej części okna, przeźrocza lub rozety. Występuje również jako dekoracja ścian, murów, wimperg, blend i wtedy nazywany być powinien ślepym maswerkiem
Morion
hełm typu otwartego, wywodzący się ze średniowiecznego kapalinu, rozpowszechniony w Europie zachodniej na przełomie XVI i XVII wieku. Cechami morionu łódkowego są: przebiegający przez jego długość wydatny grzebień oraz rondo mocno zadarte do góry w przodu i z tyłu. Obecnie używany jest jedynie przez Gwardię Szwajcarską stanowiącą straż przyboczną papieży
Naczółek
szczyt trójkątny lub wolutowy wykorzystywany jako górne zamkniecie ściany budynku
Oficyna
w zabudowie miejskiej skrzydło kamienicy lub budynek usytuowany z tyłu budynku ewentualnie w głębi działki budowlanej
Ornament małżowinowo-chrząstkowy
ornament o charakterze amorficznym, pozbawiony precyzyjnej formy, składający się z elementów przypominających małżowinę uszną i chrząstki, charakterystyczny dla sztuki manieryzmu
Pierzeja
ciąg frontowych elewacji budynków ustawionych po jednej stronie ulicy lub placu
Podcień
pomieszczenia w dolnej partii budynku, otwarte na zewnątrz, ograniczone słupkami lub filarami wzdłuż lica muru
Portal
ozdobne obramowanie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach i bogatszych kamienicach
Putto
motyw dekoracyjny przedstawiający małego, nagiego chłopca, często ze skrzydłami
Ryzalit
występ z lica elewacji budynku od kilkudziesięciu centymetrów do kilku metrów, jednak mniejszy niż boczne skrzydło. Prowadzony jest od fundamentów do dachu i stanowi integralną część lica
Sklepienie kolebkowe
najprostsza forma sklepienia inaczej zwana sklepieniem beczkowym. Jest to pojedyncza krzywizna w formie połowy cylindra. Kolebka sklepienia oparta jest na ścianach podłużnych
Sterczyna
inaczej pinakiel lub fiala. Pionowy element dekoracyjny w postaci smukłej wieżyczki zakończonej u góry iglicą. Może stanowić zwieńczenie wimpergi lub szczytu
Szczyt schodkowy
ozdobne zwieńczenie elewacji lub dachu, charakteryzujące się stopniowo schodzącymi w dół geometrycznymi elementami, przypominającymi schody
Wimperga
dekoracyjne wykończenie w postaci wysokiego trójkąta wieńczące szczyt
Woluta
inaczej ślimacznica. Spływy wolutowe to boczne, dekoracyjnie poprowadzone, części szczytów. Ich zastosowanie pozwalało na harmonijne połączenie węższej części górnej kondygnacji z szerszą kondygnacją przyziemia. Stosowane w późnym renesansie, szczególnie popularne w baroku